Başabaş noktası (break-even point), bir işletmenin giderlerini tam olarak karşıladığı ve kâra geçmeye başladığı satış seviyesidir. Yeni bir iş kurarken, bir ürünü fiyatlandırırken ya da kira artışının etkisini ölçerken ilk bakılması gereken sayıdır. Yukarıdaki araç başabaş satış adedini, başabaş cirosunu, birim katkı payını, katkı marjını ve isterseniz hedef kâr için gereken satış adedini hesaplar.
Başabaş Noktası Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
- Para birimini seçin (TRY, USD, EUR, GBP).
- Sabit giderleri girin. Satış adedinden bağımsız, dönem başına ödediğiniz giderler: kira, maaş, muhasebe, yazılım abonelikleri. Aylık hesap yapıyorsanız aylık toplamı yazın.
- Birim satış fiyatını girin. KDV hariç, müşteriden aldığınız net tutar.
- Birim değişken maliyeti girin. Her satışta tekrar eden giderler: ürün maliyeti, ambalaj, kargo, komisyon.
- İsterseniz hedef kâr yazın. Bu dönem kazanmak istediğiniz tutar.
- Hesapla’ya basın.
Başabaş Noktası Formülleri
| Hesap | Formül |
|---|---|
| Birim katkı payı | Birim satış fiyatı − Birim değişken maliyet |
| Katkı marjı | Birim katkı payı ÷ Birim satış fiyatı × 100 |
| Başabaş satış adedi | Sabit giderler ÷ Birim katkı payı (yukarı yuvarlanır) |
| Başabaş cirosu | Başabaş adedi × Birim satış fiyatı |
| Hedef kâr için satış adedi | (Sabit giderler + Hedef kâr) ÷ Birim katkı payı |
Adet yukarı yuvarlanır, çünkü 151,5 adet satılamaz; 151. üründe hâlâ küçük bir zarar vardır.
Örnek Başabaş Hesabı
Bir atölye el yapımı çanta üretiyor:
- Aylık sabit gider (kira, iki çalışan, elektrik): 50.000 TL
- Birim satış fiyatı: 750 TL
- Birim değişken maliyet (deri, aksesuar, kargo, komisyon): 420 TL
Hesap:
- Birim katkı payı: 750 − 420 = 330 TL
- Katkı marjı: 330 ÷ 750 = %44
- Başabaş adedi: 50.000 ÷ 330 ≈ 151,5 → 152 çanta
- Başabaş cirosu: 152 × 750 = 114.000 TL
- 10.000 TL kâr hedefi için: 60.000 ÷ 330 ≈ 181,8 → 182 çanta
Atölye ayda 152 çantanın altında satarsa zarar eder; 182 çantaya ulaştığında 10.000 TL kâr eder.
Senaryo Analizi: Ne Değişirse Ne Olur?
Aynı örnek üzerinden tek bir değişkeni oynattığımızda:
| Değişiklik | Katkı payı | Başabaş adedi |
|---|---|---|
| Başlangıç | 330 TL | 152 |
| Fiyat 800 TL’ye çıkarsa | 380 TL | 132 |
| Değişken maliyet 470 TL’ye çıkarsa | 280 TL | 179 |
| Sabit gider 60.000 TL’ye çıkarsa | 330 TL | 182 |
Görüldüğü gibi satış fiyatındaki %6,7’lik artış, başabaş adedini 20 adet düşürüyor. Fiyat kararlarının etkisini ölçmek için aracı farklı değerlerle birkaç kez çalıştırın.
Sonuçları Nasıl Yorumlamalısınız?
- Başabaş adedi kapasitenizi aşıyorsa iş modeli bu hâliyle sürdürülemez; fiyat, maliyet veya sabit giderlerden en az biri değişmelidir.
- Katkı marjı düşükse (örneğin %15’in altında) küçük bir maliyet artışı başabaş noktasını hızla yukarı iter.
- Güvenlik marjı: Beklenen satışınız başabaş adedinin ne kadar üzerindeyse o kadar güvendesiniz. 200 adet satmayı bekleyen atölyenin güvenlik marjı (200 − 152) ÷ 200 = %24’tür.
Sık Yapılan Hatalar
- Sabit ve değişken gideri karıştırmak. Kargo, pazaryeri komisyonu ve ödeme kesintisi değişken giderdir; kira sabittir.
- KDV dahil fiyat kullanmak. Satış fiyatını KDV hariç girin; aksi hâlde katkı payı olduğundan yüksek görünür. Dönüştürmek için KDV hesaplama aracını kullanın.
- Birim maliyeti eksik yazmak. Pazaryeri kesintilerini komisyon hesaplama aracıyla hesaplayıp değişken maliyete ekleyin.
- Dönemi karıştırmak. Aylık sabit giderle yıllık satış hedefini kıyaslamayın.
Ürün bazında kâr oranını görmek için kâr hesaplama aracına, reklam dahil kârlılığı ölçmek için ROI hesaplama aracına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Başabaş noktası nedir?
Başabaş noktası, toplam gelirin toplam gidere eşit olduğu, işletmenin ne kâr ne zarar ettiği satış seviyesidir. Bu noktadan sonra satılan her ürün kâr getirir.
Başabaş noktası formülü nedir?
Başabaş satış adedi = Sabit giderler ÷ (Birim satış fiyatı − Birim değişken maliyet). Paydaki fark birim katkı payıdır. 50.000 TL sabit gider, 750 TL fiyat ve 420 TL değişken maliyette 50.000 ÷ 330 ≈ 151,5, yani 152 adet.
Başabaş cirosu nasıl hesaplanır?
Başabaş adedi birim satış fiyatıyla çarpılır (152 × 750 = 114.000 TL) ya da sabit giderler katkı marjına bölünür (50.000 ÷ 0,44 ≈ 113.636 TL). Araç adedi yukarı yuvarladığı için ilk yöntemi gösterir.
Katkı payı ve katkı marjı nedir?
Birim katkı payı, her satışın sabit giderleri karşılamaya ayırdığı tutardır: satış fiyatı − değişken maliyet. Katkı marjı bunun satış fiyatına oranıdır; örnekte 330 ÷ 750 = %44.
Hedef kâr için kaç adet satmalıyım?
(Sabit giderler + Hedef kâr) ÷ Birim katkı payı. 10.000 TL kâr hedefinde (50.000 + 10.000) ÷ 330 ≈ 181,8, yani 182 adet.
Başabaş noktası nasıl düşürülür?
Üç yol vardır: sabit giderleri azaltmak, birim değişken maliyeti düşürmek veya satış fiyatını artırmak. Her biri katkı payını büyütür ya da karşılanması gereken tutarı küçültür.
Son güncelleme: